Sencer Divitçioğlu, Osmanlı tarihinin günümüz Türk toplumunu anlamak için incelenmesi gerektiğine inanmış ve çalışmalarını 1960’larda başlatmıştı. Asya Üretim Tarzı ve Osmanlı Toplumu’na yazdığı önsözde geçmişin araştırılmasının bugünü anlamak açısından gerekli olduğunu belirtmiştir.
Divitçioğlu, ATÜT üzerine yazılarını 1966’dan itibaren yayımlamıştır. Bu çalışmalarda Osmanlı’nın kurumsal örgütlenmesinin ve toplum yapısının Avrupa’dan farklı olduğunu ileri sürmüş, üretim biçiminden yola çıkarak Osmanlı’ya özgü bir devlet modeli tanımlamıştır. 1980’lerde eski Türk devletleri üzerine yürüttüğü çalışmalar bu yaklaşımın devamı ve olgunlaşması sayılmıştır.
ATÜT tartışmalarına iktisatçı kimliğiyle katılan Divitçioğlu, tımar ve vergi sistemlerini ayrıntılı biçimde incelemiştir. Toprakların mülkiyetinin devlete ait olduğunu, tımar sahibinin toprağın mal sahibi olmadığını ve reayanın ürettiği artık ürün üzerinden devlete vergi ödediğini belirtmiştir. Reaya, müstesna bir toprak düzeninin olmadığı bu yapıda mirasçı ve kalıcı kiracı konumundadır.
Divitçioğlu, ATÜT’ün Batı’daki sınıflı toplum yapılarından farklı olduğunu savunmuştur. Marx’ın Doğu toplumlarına yönelik genel tezlerini Osmanlı örneğinde yeniden değerlendirmiş, sınıf farklılaşmasının Batı’daki biçimde gerçekleşmediğini ileri sürmüştür. Osmanlı toprak düzeninin Batı feodalitesinden ayrılmasını, devletin mülkiyet ve üretim ilişkilerindeki belirleyici rolüyle açıklamıştır.
İktisattan antropolojiye geçen Divitçioğlu, 1980’lerde Türk boyları ve devletlerinin tarihsel yapısını incelemeye başlamıştır. Kök Türkler kitabı bu alandaki ilk önemli çalışmalarından biridir. Dumezil’in Üçlü İşlev teorisini Türk devlet yapılarına uyarlayan Divitçioğlu, çoğulcu ve bütüncül devlet ayrımını kullanmış, Osmanlı’yı bütüncül bir devlet olarak değerlendirmiştir.
Osmanlı’nın kökeni konusunda Ahmedi’nin İskendername’sine ve Şükrullah’ın Bahçetü’t-Tevarih adlı eserine dayanan Divitçioğlu, Oğuz soyuna ilişkin yaklaşıma kuşkuyla bakmıştır. Bu çalışmalar, eski Türk topluluklarının göçebe örgütlenmelerini incelediği dönemin başlangıcı olarak değerlendirilir. Hukukçu ve araştırmacı Halil Turhanlı, Divitçioğlu’nun Osmanlı çalışmalarını Türk devlet teorisine önemli bir katkı olarak nitelendirmiştir.
Kaynak: Karar
